Kater

Met een kater worden de lichamelijke en mentale klachten bedoeld die ontstaan wanneer het alcoholpromillage na een avond drinken weer daalt. De klachten beginnen meestal bij het wakker worden en duren een paar uur tot een dag, soms langer. Hoe meer iemand heeft gedronken, hoe zwaarder en langer de kater meestal is. Kenmerkend zijn:

• hoofdpijn en dorst
• een droge mond
• moeheid en een slap gevoel
• misselijkheid, overgeven en maagpijn
• duizeligheid, zweten en trillen
• moeite met concentreren
• prikkelbaarheid, onrust en een somber gevoel

De naam is ouder dan veel mensen denken. Studenten gebruikten het woord al rond 1850. Het komt van het Latijnse catarrhus, dat verwijst naar slijm dat in het hoofd omlaag vloeit.

Een kater heeft niet één oorzaak. Alcohol werkt op verschillende manieren op het lichaam in en die effecten stapelen zich op:

• Vochtverlies: alcohol remt het hormoon dat de nieren vocht laat vasthouden. Daardoor wordt er meer geplast dan gedronken en droogt het lichaam uit.
• Aceetaldehyde: de lever breekt alcohol af tot aceetaldehyde, een giftige stof die misselijkheid, hoofdpijn, hartkloppingen en een ziek gevoel geeft. Het afbreken van één glas duurt ongeveer anderhalf uur.
• Slecht slapen: alcohol laat iemand sneller in slaap vallen, maar de slaap is minder diep en wordt vaker onderbroken.
• Maagirritatie: alcohol beschadigt het maagslijmvlies, met misselijkheid, maagzuur en overgeven als gevolg.
• Lage bloedsuiker: de lever is druk met het afbreken van alcohol en maakt minder suiker aan. Dat geeft een slap en trillerig gevoel.
• Foezelalcoholen: naast gewone alcohol bevat drank kleine hoeveelheden andere alcoholsoorten. Die worden trager afgebroken en zitten de volgende ochtend nog in het bloed. Vooral drank gemaakt van fruit bevat er veel.

Ook de stemming speelt mee. Wie zich voor het drinken al moe, gespannen of somber voelde, voelt zich de ochtend erna vaak slechter dan daarvoor.

Mentale kater na alcohol

Naast de lichamelijke klachten kan een kater zich vooral in het hoofd afspelen: piekeren over de avond ervoor, schaamte, angst of een opgejaagd gevoel. Die mentale kater heet ook wel hangxiety. Hij ontstaat doordat alcohol de remmende en prikkelende stoffen in de hersenen uit balans brengt. Zodra de alcohol is uitgewerkt, slaat het systeem door naar onrust.

Hoe zwaar een kater uitvalt, hangt niet alleen af van de hoeveelheid. Een paar glazen kunnen een zware kater geven door:

• leeftijd: naarmate iemand ouder wordt, breken lever en nieren alcohol minder snel af en heeft het lichaam minder vocht om de alcohol te verdunnen
• geslacht: vrouwen hebben gemiddeld minder lichaamsvocht dan mannen en bereiken met hetzelfde aantal glazen een hoger promillage
• een lege maag: zonder eten komt alcohol sneller in het bloed
• weinig slaap of vermoeidheid vóór het drinken
• minder gewenning: wie een tijd weinig of niets heeft gedronken, verdraagt minder dan voorheen
• medicijnen: sommige medicijnen versterken de werking van alcohol of de klachten erna

Het omgekeerde komt ook voor: wie vaak drinkt, merkt soms nauwelijks nog een kater. Dat komt door gewenning en betekent niet dat de alcohol minder schade doet. Juist dat iemand meer kan hebben zonder kater, kan een eerste signaal van een alcoholverslaving zijn.

Een kater gaat pas over als het lichaam de alcohol en de afbraakstoffen heeft opgeruimd. Dat proces is niet te versnellen. Wel kunnen de klachten minder zwaar worden door:

• water drinken: om het vochtverlies aan te vullen, al voor het slapengaan en de ochtend erna
• eten: een stevig ontbijt brengt de bloedsuiker weer op peil; eieren bevatten cysteïne, een stof die katerklachten mogelijk verlicht
• rust: uitslapen of een dutje, omdat de slaap 's nachts slechter was
• rustig bewegen: een korte wandeling in de buitenlucht, nadat je hebt uitgerust
• paracetamol bij hoofdpijn: volgens de bijsluiter; ibuprofen en aspirine kunnen het al geïrriteerde maagslijmvlies extra belasten
• hulp zoeken: wie vaak met een kater wakker wordt of zonder drank geen avond meer doorkomt, kan contact met ons opnemen

Anti-katermiddelen

Drogisterijen en webshops verkopen veel anti-katermiddelen, vaak met vitamine B3, zink of cysteïne. Voor die stoffen uit gewone voeding zijn aanwijzingen dat ze een kater iets korter of minder heftig maken. Voor de meeste anti-katermiddelen zelf is weinig bewijs. ORS-poeder vult vocht en zouten sneller aan, maar doet niets aan de andere oorzaken van een kater.

Wat niet helpt

Een aantal bekende katertips werkt niet:

• koffie: maakt wakkerder, maar het lichaam breekt alcohol er niet sneller door af
• de kater uitzweten: via zweet en urine verdwijnt maar 5 tot 10 procent van de alcohol, de rest breekt de lever af; hard sporten verhoogt bovendien het vochtverlies
• bier na wijn of andersom: de volgorde maakt voor de kater niet uit, alleen de hoeveelheid

Een drankje de ochtend na een avond drinken lijkt de kater te verlichten. Dat komt doordat de nieuwe alcohol de klachten tijdelijk dempt. De kater wordt daarmee alleen uitgesteld. Bovendien krijgt het lichaam er een nieuwe hoeveelheid alcohol bij om af te breken.

Het gevoel dat alleen een drankje de ochtendklachten weghaalt, kan ook iets anders betekenen. Trillen, zweten, onrust en misselijkheid die verdwijnen zodra er weer alcohol in het bloed zit, zijn kenmerkende afkickverschijnselen van alcohol. Het lichaam is dan zo aan alcohol gewend geraakt dat het zonder drank ontregeld raakt.

Ook na drugsgebruik volgt vaak een kater, de comedown. Middelen als xtc, speed en cocaïne zetten de hersenen aan tot het afgeven van extra serotonine, dopamine of noradrenaline. Als het middel is uitgewerkt, is de voorraad tijdelijk uitgeput. Dat geeft een somber, leeg, prikkelbaar en uitgeput gevoel, soms dagen lang. Bij xtc staat dat bekend als de dinsdagdip. Een drug zonder nasleep bestaat niet: elk middel dat de hersenen extra prikkelt, geeft daarna een terugslag.

Vaak met een kater wakker worden, of 's ochtends weer drinken om de klachten kwijt te raken, zijn signalen dat alcohol een te grote rol speelt. Met de zelftest alcoholgebruik krijg je een eerste beeld. Bij Connection SGGZ kun je terecht met een verslaving aan alcohol of drugs. Drink je al langere tijd dagelijks, dan is zelfstandig stoppen niet aan te raden. Ook minderen kan dan ontwenningsverschijnselen uitlokken. Het traject bestaat uit deze stappen:

• Contact: je belt of mailt ons en we bespreken je situatie.
• Intake: we brengen je drinkpatroon in kaart. Ook kijken we naar wat je naast alcohol gebruikt.
• Detox: afkicken van alcohol met medische hulp in onze eigen detoxfaciliteit.
• Behandeling: ambulant in Utrecht of Eindhoven, of met een opname in Meerlo of Zuid-Afrika.
• Nazorg: om ook na de behandeling alcoholvrij verder te gaan.

Onze wachttijd is korter dan een week. Je zorgverzekeraar vergoedt de behandeling; het eigen risico gaat er wel vanaf en bij een opname betaal je een eigen bijdrage. Meer daarover lees je op de pagina kosten en vergoedingen. Drinkt iemand in je omgeving steeds vaker en meer, dan kun je ook als naaste contact met ons opnemen. Bel 040-303 5023 als een kater bij jou eerder regel dan uitzondering is.