CHS (cannabis hyperemesis syndroom)

Hyperemesis betekent letterlijk overmatig braken. Bij CHS komt dat braken in periodes: dagen achter elkaar overgeven, soms meerdere keren per uur, afgewisseld met weken of maanden zonder klachten. In de Engelstalige literatuur heet de ziekte cannabinoid hyperemesis syndrome. Artsen beschreven het syndroom voor het eerst in 2004. Een jaar later verscheen in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde de eerste Nederlandse patiënt: een man die al sinds zijn veertiende blowde en zijn klachten alleen kon onderdrukken door urenlang warm te baden.

CHS ontstaat meestal pas na jaren van dagelijks of bijna dagelijks cannabisgebruik. Mensen die het krijgen, hebben vaak al tien jaar of langer geblowd en zijn er als tiener mee begonnen. Paradoxaal genoeg gebruiken veel mensen cannabis juist tegen misselijkheid. Bij CHS werkt het middel na jaren van zwaar gebruik precies andersom.

De kenmerkende symptomen van CHS zijn:

• aanvallen van hevige misselijkheid en braken, vaak in de ochtend
• kokhalzen, ook als er niets meer in de maag zit
• buikpijn of krampen
• weinig eetlust en gewichtsverlies
• dwangmatig heet douchen of baden, soms uren per dag

Bij een aanval kan de pijn zo heftig zijn dat iemand schreeuwt tijdens het overgeven. In het Engels heet dat scromiting, een samentrekking van scream en vomiting.

Waarom helpt een hete douche?

Bijna alle mensen met CHS merken dat warm water de misselijkheid tijdelijk wegneemt. Hoe dat precies werkt, is niet bekend. Een gangbare verklaring is dat hitte dezelfde zenuwreceptoren in de huid prikkelt die bij CHS ontregeld zijn. Het effect houdt alleen op zodra het water stopt, waardoor sommige mensen uren onder de douche staan. De vraag of iemand opvallend vaak en heet doucht of baadt, helpt artsen bij het stellen van de diagnose.

CHS verloopt meestal in drie fasen:

• Voorfase: soms maanden of jaren lang ochtendmisselijkheid, buikpijn en angst om over te geven, zonder dat iemand daadwerkelijk braakt. Veel mensen gaan in deze fase juist meer blowen, omdat ze denken dat cannabis tegen de misselijkheid helpt.
• Braakfase: de aanval zelf, die meestal een tot twee dagen duurt en soms een week. Mensen braken herhaaldelijk, kunnen nauwelijks eten of drinken en douchen dwangmatig heet.
• Herstelfase: na het stoppen met cannabis nemen de klachten af. De meeste mensen merken binnen tien dagen verbetering, maar volledig herstel kan maanden duren.

Wie na herstel weer begint met blowen, krijgt de klachten vaak binnen enkele weken of maanden terug, meestal net zo heftig als daarvoor.

De precieze oorzaak is niet bekend. De belangrijkste verklaring is dat jarenlang zwaar cannabisgebruik het endocannabinoïdesysteem overbelast: het lichaamseigen systeem waar THC op inwerkt en dat onder meer misselijkheid, braken, de spijsvertering en de lichaamstemperatuur regelt. Als dat systeem ontregeld raakt, schiet het remmende effect op misselijkheid door in het tegendeel.

Niet iedereen die lang en veel blowt, krijgt CHS. Waarom de een het wel krijgt en de ander niet, wordt onderzocht. Erfelijke aanleg speelt mogelijk een rol. Wel is duidelijk dat de kans groter is bij dagelijks gebruik, bij jarenlang gebruik en bij een vroege start.

Komt CHS vaak voor?

CHS werd lang als zeldzaam gezien, maar wordt waarschijnlijk vaak niet herkend. In een Amerikaans onderzoek op een spoedeisende hulp voldeed bijna een op de drie mensen die minstens twintig dagen per maand blowden aan de kenmerken van CHS. In de Verenigde Staten en Canada verdubbelde het aantal spoedbezoeken door CHS tussen 2017 en 2021, vooral onder mannen van 16 tot 34 jaar. Een rol daarin speelt de stijgende THC-sterkte van wiet en producten zoals THC-vapes.

Omdat CHS lijkt op andere aandoeningen met veel braken, wordt het vaak laat herkend. Wie niet vertelt dat hij blowt, krijgt soms jarenlang onderzoeken zonder dat de oorzaak wordt gevonden. Het herhaalde braken kan ernstige gevolgen hebben:

• uitdroging en een tekort aan zouten in het bloed
• schade aan de nieren
• ondervoeding en gewichtsverlies
• schade aan het tandglazuur door maagzuur
• scheurtjes in de slokdarm
• brandwonden door te heet douchen

De enige behandeling die CHS laat verdwijnen, is volledig stoppen met cannabis. Minderen of overstappen op een andere vorm van cannabis helpt niet: ook kleine hoeveelheden THC kunnen de klachten terugbrengen.

Tijdens een aanval richt de behandeling in het ziekenhuis zich op de gevolgen van het braken. Dat gebeurt met vocht en zouten via een infuus. Gewone middelen tegen misselijkheid werken bij CHS vaak slecht. Artsen gebruiken daarom soms andere medicijnen, zoals haloperidol of een benzodiazepine, of een crème met capsaïcine op de buik. Die crème geeft een warm, prikkelend gevoel dat lijkt op het effect van een hete douche.

Stoppen met cannabis is voor veel mensen met CHS lastig, omdat ze al jaren dagelijks blowen. In de eerste weken kunnen ontwenningsverschijnselen optreden, zoals prikkelbaarheid, slecht slapen, onrust en weinig eetlust. Die lijken op de voorfase van CHS, wat het verleidelijk maakt om toch weer te gebruiken.

Bij Connection SGGZ kun je terecht als stoppen met cannabis na CHS niet lukt, of als je steeds weer begint terwijl je weet dat de aanvallen terugkomen. Omdat al kleine hoeveelheden THC de klachten kunnen terugbrengen, is de behandeling gericht op volledig stoppen: ook met edibles, vapes en CBD-producten met THC. Spelen er ook angst, somberheid of ADHD mee, dan behandelen we die tegelijk (dubbele diagnose). De stappen zijn:

• Contact: je belt of mailt ons en we bespreken je situatie.
• Intake: we brengen je cannabisgebruik en je lichamelijke klachten in kaart, ook eerdere aanvallen en ziekenhuisbezoeken.
• Detox: in onze eigen detoxfaciliteit, waar ook misselijkheid en weinig eetlust in de eerste weken worden opgevangen.
• Behandeling: ambulant in Utrecht of Eindhoven, of met een opname in Meerlo of Zuid-Afrika.
• Nazorg: om terugval te voorkomen, zodat de aanvallen wegblijven.

De wachttijd bij Connection SGGZ is korter dan een week. Je eigen risico en, bij een opname, een eigen bijdrage betaal je zelf; de rest van de behandeling vergoedt je zorgverzekeraar. Kijk voor de details op de pagina kosten en vergoedingen. Maak je je zorgen om iemand met steeds terugkerende braakaanvallen die blowt, dan kun je ook als naaste contact met ons opnemen. Bel 040-303 5023 als je wilt stoppen met cannabis om van CHS af te komen.