Psychose

Een psychose kan heel ontregelend zijn. Je kunt de grip op de werkelijkheid deels kwijtraken, terwijl het voor jezelf vaak niet altijd direct duidelijk is wat er gebeurt of dat niet waar is wat er gebeurt. Drugs- of alcoholgebruik kan een rol spelen bij het ontwikkelen van een psychose. Andersom kan een psychose ook leiden tot gebruik, bijvoorbeeld om onrust, angst of verwarring te dempen. Juist die combinatie vraagt om een zorgvuldige en passende behandeling. Wij kunnen je die bieden, doordat we gespecialiseerd zijn in dubbeldiagnose – verslaving en een onderliggende mentale aandoening zoals in dit geval een psychose.

Wat is een psychose?

Een psychose is een toestand waarin je tijdelijk het contact met de werkelijkheid gedeeltelijk verliest. Gedachten, waarnemingen en gevoelens kunnen dan zo ontregeld raken dat het moeilijk wordt om nog goed onderscheid te maken tussen wat echt is en wat niet. 

Wat er gebeurt tijdens een psychose

Tijdens een psychose kun je bijvoorbeeld dingen zien, horen, ruiken of voelen die er in werkelijkheid niet zijn. Ook kun je ergens van overtuigd raken wat niet klopt. Maar voor jou voelen al die dingen en ideeën wel heel echt. Vaak gaan psychoses gepaard met angst, achterdocht, verwarring of het gevoel dat je de controle kwijt raakt.

Verschillende oorzaken

Een psychose is geen karakterfout of teken van zwakte. Het is een ernstige ontregeling die verschillende oorzaken kan hebben, zoals stress, psychische klachten, slaaptekort, middelengebruik of een combinatie daarvan.

Hoe lang duurt een psychose?

Hoe lang een psychose duurt, verschilt per persoon en per situatie. Soms gaat het om een korte, acute ontregeling van een paar dagen. In andere gevallen kun je weken of langer last hebben van klachten, zeker als er meerdere factoren tegelijk spelen.

Duur afhankelijk van meerdere factoren

De duur hangt onder andere af van de oorzaak, de ernst van de klachten, of je drugs of alcohol hebt gebruikt en of je op tijd passende hulp krijgt. Ook na een psychose kun je nog een tijd klachten houden, zoals vermoeidheid, somberheid, onzekerheid of moeite met prikkels.

Hoe krijg je een psychose?

Een psychose ontstaat meestal niet door één enkele oorzaak. Vaak gaat het om een combinatie van kwetsbaarheid en ontregeling wat als psychose-oorzaak kan gelden. Denk bijvoorbeeld aan langdurige stress, psychische overbelasting, trauma, slaapgebrek of middelengebruik.

Accuut of sluimerend aanwezig

Bij sommige mensen is er al langere tijd sprake van spanning of psychische klachten voordat een psychose ontstaat. Bij anderen lijkt het juist vrij plotseling te gebeuren. Ook erfelijke aanleg kan een rol spelen. Dat betekent niet dat je automatisch een psychose krijgt, maar wel dat je gevoeligheid groter kan zijn.

Triggers psychose

Een psychose kan worden uitgelokt of versterkt door bepaalde triggers. Veelvoorkomende triggers zijn:

• langdurige stress of overbelasting
• weinig of slecht slapen
• ingrijpende gebeurtenissen of trauma
• gebruik van drugs of alcohol
• stoppen of wisselen van medicatie
• sociale isolatie of oplopende angst

Vaak is het niet één trigger op zichzelf, maar stapelt de spanning zich op totdat iemand ontregeld raakt.

Hoe herken je een psychose?

Een psychose herken je vaak aan een combinatie van veranderingen in denken, voelen en gedrag. Niet iedereen ervaart dezelfde klachten of psychosesymptomen, maar er ontstaat meestal wel een duidelijke ontregeling.

Symptomen van een psychose:

• wanen, zoals achterdocht of sterke overtuigingen die niet kloppen
• hallucinaties, bijvoorbeeld stemmen horen
• verward of onsamenhangend denken
• angst, paniek of grote onrust
• moeite met concentreren of overzicht houden
• vreemd of teruggetrokken gedrag
• het gevoel hebben de controle kwijt te raken

Voor je naasten is een psychose soms eerder herkenbaar dan voor jouzelf. Iemand kan ineens heel anders reageren, dingen zeggen die moeilijk te volgen zijn of sterk veranderen in gedrag.

Psychose – de kenmerken

Een belangrijk kenmerk van een psychose is dat de beleving voor jouzelf echt is. Dat maakt het vaak moeilijk om nog te relativeren of hulp te accepteren. Het is geen kwestie van jezelf aanstellen of overdrijven; jij ervaart op dat moment echt een andere werkelijkheid.

Moeite met normale dingen

Een ander kenmerk is dat een psychose veel impact heeft op je dagelijks functioneren. Werken, slapen, contact houden met anderen of voor jezelf zorgen kan dan ineens heel moeilijk worden. Ook na afloop kan je nog lang uit balans zijn.

Psychose door langdurige en intense stress

Stress kan een grote rol spelen bij het ontstaan van een psychose. Langdurige spanning, overbelasting en te weinig herstel kunnen het brein als het ware uitputten. Zeker als je al kwetsbaar bent, kan ernstige stress bijdragen aan psychotische klachten.

Dat betekent niet dat gewone stress meteen tot een psychose leidt. Meestal gaat het om langdurige of intense ontregeling, vaak in combinatie met andere factoren zoals slapeloosheid, angst of middelengebruik.

Psychose schizofrenie

Een psychose is niet hetzelfde als schizofrenie. Een psychose is een toestand of episode, terwijl schizofrenie een psychiatrische aandoening is waarbij psychoses kunnen voorkomen. Niet iedereen die een psychose meemaakt, heeft dus schizofrenie. Er kunnen ook andere oorzaken meespelen, zoals middelengebruik, extreme stress, een bipolaire stoornis, depressie of trauma. Juist daarom is het belangrijk om breed te kijken naar wat er speelt.

Depressie na psychose

Na een psychose kun je je leeg, somber of kwetsbaar voelen. Dat is niet vreemd. Een psychose is vaak ingrijpend en ontregelend en het besef van wat er is gebeurd kan later hard binnenkomen. Je kunt schaamte ervaren, jezelf onzeker voelen of merken dat je jezelf kwijt bent. Ook vermoeidheid, angst voor terugval en verlies van vertrouwen kunnen een rol spelen. Dat kan een depressie veroorzaken en daarom is nazorg en goede begeleiding vaak belangrijk, ook als de acute psychose voorbij is.

Karakterverandering na psychose

Na een psychose kan het lijken alsof je veranderd bent. Je kunt bijvoorbeeld stiller zijn, minder energie hebben, sneller overprikkeld raken of juist vlak overkomen. Ook onzekerheid, wantrouwen of moeite met contact kunnen nog een tijd aanwezig blijven. Dat betekent niet altijd dat je karakter blijvend is veranderd. Vaak is er sprake van herstel na een zware ontregeling. Het kost tijd om weer grip, vertrouwen en stabiliteit terug te krijgen. Goede begeleiding en rust kunnen daarin veel verschil maken.

Psychose en verslaving

Psychose en verslaving kunnen sterk met elkaar samenhangen. Middelengebruik kan een psychose uitlokken, verergeren of langer in stand houden. Andersom kun je ook middelen gaan gebruiken om onrust, angst, slapeloosheid of verwarring te dempen.

Vicieuze cirkel

Juist daardoor kan een vicieuze cirkel ontstaan. Het gebruik geeft misschien tijdelijk verlichting, maar vergroot op de langere termijn vaak juist de ontregeling. Bij een dubbele diagnose kijken we daarom niet alleen naar je gebruik; we besteden ook aandacht aan de psychische klachten die daaronder of daarnaast spelen. Samen kijken we hoe we de kwaliteit van jouw leven en je mentale gezondheid kunnen verbeteren.

Psychose door drugs

Drugs kunnen een psychose veroorzaken of bestaande kwetsbaarheid versterken. Dat geldt onder andere voor cannabis, cocaïne, amfetamine, methamfetamine, XTC en hallucinogenen, zoals LSD. De kans neemt vaak toe bij hoge doseringen, frequent gebruik, slaaptekort doordat je bijvoorbeeld lang doorgaat of een psychische gevoeligheid.

Een drugspsychose kan acuut ontstaan, maar ook langer aanhouden dan je misschien verwacht. Zeker als je al kwetsbaar bent, kan middelengebruik veel losmaken.

Psychose door alcohol

Ook alcohol kan een rol spelen bij psychotische klachten. Dat kan gebeuren tijdens zwaar of langdurig gebruik, maar ook tijdens onthouding of een ontwenningsperiode. In sommige gevallen raken mensen ernstig verward, angstig of achterdochtig. 

Alcohol lijkt soms rust te geven, maar kan juist slaap, stemming en hersenfunctie flink verstoren. Daardoor kan de mentale ontregeling verder toenemen.

Lachgas psychose

Lachgas wordt soms onderschat, maar intensief of langdurig gebruik kan ernstige mentale en lichamelijke schade geven. Bij sommige mensen gaat dit ook samen met verwardheid, achterdocht of psychotische klachten.

Zeker wanneer het gebruik uit de hand loopt, is het belangrijk om signalen serieus te nemen en niet te wachten tot de situatie verder escaleert.

Lorazepam en psychose

Lorazepam is een medicijn uit de groep benzodiazepinen. Hoewel het vaak wordt gebruikt om rust te geven, kunnen er bij verkeerd gebruik, hoge doseringen, afhankelijkheid of ontregeling ook paradoxale reacties of verergering van psychische klachten ontstaan.

Ook stoppen of afbouwen kan klachten geven, zeker als dat niet goed begeleid gebeurt. Daarom is het belangrijk om bij lorazepam en psychische ontregeling altijd zorgvuldig naar het totaalplaatje te kijken.

Onze hulp bij psychose en verslaving

Bij psychose en verslaving is snelle en passende hulp belangrijk. Deze combinatie kan namelijk ernstig ontregelend zijn. Middelengebruik kan psychotische klachten uitlokken, versterken of steeds opnieuw aanwakkeren. Tegelijk kan iemand juist blijven gebruiken om angst, onrust, achterdocht of verwarring tijdelijk te dempen. Zo kunnen psychose en verslaving elkaar steeds verder versterken.

Zorg die aansluit op jouw behoeften

Juist daarom is het belangrijk om verder te kijken dan alleen stoppen met alcohol of drugs. Er moet ook aandacht zijn voor de psychische ontregeling, de triggers achter de psychose en de kwetsbaarheid voor terugval. Connection SGGZ is gespecialiseerd in het behandelen van verslaving in combinatie met onderliggende psychische klachten, zoals een psychose of psychosegevoeligheid. Daarbij kijken we altijd naar het totaalplaatje: veiligheid, stabiliteit, middelengebruik, de vaak dieperliggende oorzaak en herstel van grip op je dagelijks leven.

Wij zijn er voor jou en je naasten

Herken je psychotische klachten en merk je dat alcohol, drugs of medicatie daar een rol in spelen? Of maak je je zorgen om iemand in je omgeving? Dan kan het belangrijk zijn om daar zo snel mogelijk over te praten. Neem dan direct contact op met ons team voor hulp of meer informatie over psychose en verslaving.