Effect van MDMA | wat de stof in je hersenen en lichaam doet

MDMA is de werkzame stof in XTC-pillen en kom je ook tegen als poeder of kristallen. De stof werkt tegelijk stimulerend en bewustzijnsveranderend: je krijgt meer energie en je beleeft contact, muziek en aanraking intenser. Na het innemen duurt het 20 tot 60 minuten voordat je het effect van MDMA merkt en na 4 tot 6 uur is deze harddrug uitgewerkt. Hoe sterk je het voelt, hangt af van de hoeveelheid, je lichaam en de omgeving waarin je gebruikt.

Wat MDMA met je doet, begint bij de transporteiwitten die serotonine normaal terug je zenuwcellen in pompen. MDMA zet die pompen in omgekeerde richting: in plaats van serotonine op te ruimen, duwen ze de voorraad naar buiten. Daardoor zit er in korte tijd veel meer serotonine tussen je zenuwcellen dan normaal. In mindere mate gebeurt hetzelfde met dopamine en noradrenaline. Elke stof die vrijkomt, verklaart een deel van wat je merkt:

• serotonine: een opgewekt, warm gevoel en een intensere beleving van muziek, licht en aanraking
• oxytocine: het knuffelgevoel, vertrouwen en de behoefte aan nabijheid, doordat serotonine de afgifte van dit hormoon aanzet
• dopamine: euforie en een beloningsgevoel
• noradrenaline: energie, alertheid, een snellere hartslag en een hogere bloeddruk

Waarom MDMA anders voelt dan speed

Chemisch lijkt MDMA op amfetamine, de werkzame stof in speed. Speed maakt vooral dopamine en noradrenaline vrij en geeft daardoor energie en focus. MDMA zet daar een grote golf serotonine bovenop. Daardoor voel je naast de energie ook warmte en verbondenheid met de mensen om je heen.

De effecten van MDMA volgen rechtstreeks uit de stoffen die vrijkomen. Psychisch merk je vooral de serotonine en oxytocine: je voelt je opgewekt en open, je praat makkelijker en je voelt je betrokken bij anderen, ook bij mensen die je net kent. Lichamelijk merk je de noradrenaline: je hart klopt sneller, je bloeddruk en lichaamstemperatuur stijgen, je pupillen worden groot en je spieren staan onder spanning, vaak het eerst in je kaken. Je hebt minder trek en vermoeidheid merk je nauwelijks op. Omdat MDMA de werkzame stof in XTC is, komen deze MDMA-effecten overeen met de effecten van een XTC-pil.

Wanneer de effecten omslaan

Bij een hoge dosis kunnen de MDMA-effecten doorslaan. De warmte maakt dan plaats voor onrust, angst of verwardheid, de energie in moe zijn en toch niet kunnen slapen. Soms raak je in jezelf gekeerd of zie je dingen die er niet zijn.

Pure MDMA en de sterkte die je niet ziet

MDMA kom je tegen als pil, als poeder of kristallen en als vloeistof. In een XTC-pil kan naast MDMA ook een andere stof zitten, zoals cafeïne, speed of PMMA, en die verandert het effect. Poeder en kristallen bevatten vaker alleen MDMA, maar de zuiverheid verschilt per partij en is niet met het blote oog te zien. Vloeibare MDMA is zeer geconcentreerd, waardoor een kleine hoeveelheid al veel MDMA bevat. Hoe sterker de MDMA, hoe groter de kans op bijwerkingen.

De meeste bijwerkingen van MDMA zijn een direct gevolg van dezelfde stoffen die je een goed gevoel geven. Veel voorkomend zijn misselijkheid, zweten, hoofdpijn, duizeligheid, een droge mond, wazig zien en tandenknarsen. Een aantal bijwerkingen kunnen gevaarlijk worden, omdat MDMA systemen in de war schopt die je lichaam normaal beschermen.

Je lichaamstemperatuur loopt op

MDMA verhoogt je lichaamstemperatuur en verstoort tegelijk de regeling ervan in je hersenen. Daardoor stijgt je lichaamstemperatuur ook als je niets bijzonders doet en je merkt de warmte minder op. Als je de vermoeidheid niet voelt en urenlang staat te dansen in een warme, drukke ruimte, dan kan je temperatuur zo ver oplopen dat je oververhit raakt. Ernstige oververhitting zet onomkeerbare processen in gang die schadelijk zijn voor je gezondheid. Epileptische aanvallen, spierafbraak en orgaanuitval kunnen dodelijk zijn.

Je nieren houden vocht vast

MDMA zet de afgifte van het antidiuretisch hormoon (ADH) aan. Dat hormoon laat je nieren vocht vasthouden, waardoor je minder plast en plassen soms moeilijk gaat. Tegelijk krijg je een droge mond en dorst. Drink je in die toestand veel water, dan raakt het zout in je bloed verdund en zwellen je cellen op, ook in je hersenen. Dat heet watervergiftiging.

Je hart en kaken staan onder spanning

Door de noradrenaline stijgen je hartslag en bloeddruk. Bij een hoge dosis of een hartaandoening kan dat leiden tot hartkloppingen of een onregelmatige hartslag. Je kauwspieren spannen zich aan, waardoor je je kaken klemt en met je tanden knarst. Bij herhaald gebruik kan dat je gebit beschadigen.

Bij een overdosis MDMA schieten de gewone effecten door. Er komt zoveel serotonine vrij dat je zenuwstelsel overprikkeld raakt, een serotoninesyndroom of serotoninevergiftiging. Je lichaamstemperatuur en hartslag lopen dan verder op dan je lichaam aankan. De symptomen van te veel MDMA zijn onder meer:

• een zeer hoge lichaamstemperatuur en hevig zweten
• een snelle of onregelmatige hartslag
• trillen, stijve spieren of spiertrekkingen
• hevige onrust, verwardheid of angst
• epileptische aanvallen
• verlies van bewustzijn

Bij een ernstige overdosis raken je spieren, nieren en lever beschadigd en kan je hartritme ontregeld raken. Een overdosis MDMA kan dodelijk zijn.

Wanneer de kans op een overdosis groter is

De kans op een overdosis is groter wanneer je telkens een klein beetje bijpakt, door telkens wat poeder te doseren of een likje te nemen van een kristal. Je verliest dan sneller het overzicht van wat je ingenomen hebt. Je weet meestal ook niet wat de concentratie of zuiverheid is. Daarnaast speelt mee of je MDMA combineert met andere middelen die op serotonine of je hart werken, zoals speed of cocaïne.

MDMA en antidepressiva

Gebruik je antidepressiva, dan verandert het effect van MDMA. SSRI's, zoals sertraline, citalopram en paroxetine, bezetten de pompen waar MDMA op aangrijpt. MDMA werkt daardoor een stuk zwakker. Bij MAO-remmers werkt het juist andersom: die remmen de afbraak van serotonine, waardoor de kans op een serotoninesyndroom sterk toeneemt. Dat geldt ook voor andere middelen die op serotonine werken, zoals tramadol.

Als de MDMA is uitgewerkt, is je voorraad serotonine grotendeels op. MDMA remt ook het enzym waarmee je hersenen nieuwe serotonine maken, waardoor het langer duurt voordat de voorraad weer op peil is. Daarnaast reageren je serotoninereceptoren na de overprikkeling tijdelijk minder sterk. Samen verklaart dat de symptomen van een MDMA-kater:

• een somber, leeg of prikkelbaar gevoel
• moeite met concentreren en onthouden
• slecht slapen en weinig eetlust
• vermoeidheid en pijnlijke kaken of spieren

Deze klachten houden meestal 3 tot 4 dagen aan. Het dieptepunt valt vaak 2 tot 3 dagen na gebruik. Omdat dit voor veel gebruikers rond dinsdag valt, staat het ook bekend als de dinsdagdip.

Neem je regelmatig MDMA, dan passen je hersenen zich aan. Je serotoninereceptoren worden minder gevoelig en er zit een grens aan hoeveel serotonine kan vrijkomen. Het warme, verbindende effect wordt daardoor zwakker, terwijl de stimulerende werking blijft. Een hogere dosis brengt dat gevoel niet terug, maar maakt de kater wel zwaarder.

Langdurig gebruik en je serotoninesysteem

Uit onderzoek blijkt dat zwaar en langdurig MDMA-gebruik kan samenhangen met geheugen- en concentratieproblemen en met stemmingsklachten. Of die veranderingen na het stoppen volledig herstellen, daarover is het onderzoek nog niet eenduidig.

Wanneer vaker gebruik een signaal is

Neem je steeds vaker of meer om dat eerste gevoel terug te krijgen of ga je door terwijl de katers je werk, je relatie of je gezondheid raken? Dan kunnen dat signalen zijn van een beginnende MDMA-verslaving.

Merk je dat het effect tegenvalt, de dagen erna zwaarder worden of je gebruik meer ruimte inneemt dan je wilt? Bij Connection SGGZ kun je daarover praten met ons team, waaronder een aantal ervaringsdeskundigen. Bel ons op 040-303 5023 of vul je gegevens in op het contactformulier, dan kijken we samen naar het effect van MDMA op jouw leven.