Onzekerheid en verslaving

Onzekerheid kan je in allerlei situaties overvallen. Wordt die twijfel aan jezelf een vast patroon, dan kan het verleidelijk worden om er een snelle oplossing voor te zoeken: een paar glazen wijn op een verjaardag, een lijntje als je op stap gaat of een avond gamen waarin je even in de huid van een superheld kruipt. Elke keer dat dat werkt, raakt het middel of gedrag sterker verbonden met een gevoel van controle. Zo kunnen onzekerheid en verslaving elkaar ongemerkt gaan versterken.

Onzekerheid is twijfel aan jezelf: aan je kunnen, je uiterlijk, je keuzes of aan wat anderen van je vinden. Iedereen kent dat gevoel in een nieuwe of spannende situatie en tot op zekere hoogte houdt het je scherp. Het maakt dat je je beter voorbereidt en niet zomaar overal in springt.

Gebrek aan zelfvertrouwen of een negatief zelfbeeld

Bij een gebrek aan zelfvertrouwen twijfel je aan wat je kunt, bijvoorbeeld of je een presentatie goed geeft of een lastig gesprek aandurft. Een negatief zelfbeeld gaat dieper: dan twijfel je aan wie je bent en vind je jezelf minder waard dan anderen. Het eerste speelt vaak in een bepaalde situatie, het tweede kleurt hoe je in het algemeen naar jezelf kijkt.

Wanneer onzeker zijn een probleem wordt

Onzeker zijn kan een probleem worden wanneer de twijfel steeds meer invloed krijgt op je dagelijkse keuzes en op hoe jij je door het leven beweegt. Houdt dat lang aan, dan heeft het invloed op je mentale gezondheid. De kans op somberheid, angst en piekeren wordt groter en je wereld kan steeds kleiner worden.

Een laag zelfbeeld betekent dat je overwegend negatief over jezelf oordeelt, ook wanneer de feiten iets anders laten zien. Een compliment neem je moeilijk aan en een fout zie je als bewijs dat je tekortschiet. Of je het een negatief, laag of slecht zelfbeeld noemt: het gaat om hetzelfde patroon. Een laag zelfbeeld kan op zichzelf staan, maar kan ook samengaan met angst, somberheid of een verslaving.

Onzekerheid is aan de buitenkant niet altijd te zien. De symptomen van onzekerheid zitten vooral in hoe je denkt, wat je doet en wat je lichaam laat merken:

• je piekert over wat anderen van je vinden
• je vergelijkt jezelf steeds met anderen
• je vindt het moeilijk om nee te zeggen of je mening te geven
• je stelt keuzes uit omdat je bang bent de verkeerde te maken
• je zoekt eerst bevestiging bij anderen voordat je iets beslist
• je gaat sociale situaties en nieuwe uitdagingen uit de weg
• je hebt last van spanning, hoofdpijn, buikpijn of slecht slapen

Trek je je door deze klachten steeds vaker terug, dan kan onzekerheid leiden tot eenzaamheid.

Laag of slecht zelfbeeld: de symptomen

Bij een laag zelfbeeld gaan de symptomen verder dan twijfel in een bepaalde situatie. Je praat in gedachten negatief over je eigen kunnen of uiterlijk, voelt je snel afgewezen en schrijft succes toe aan geluk en mislukkingen aan jezelf. Je legt de lat hoog en bent streng voor jezelf wanneer je die niet haalt. Ook schaamte hoort bij een slecht zelfbeeld: het idee dat anderen je afwijzen zodra ze zien wie je echt bent.

Waarom je zo onzeker bent, heeft meestal niet één oorzaak. Je aanleg speelt mee: de een is van nature gevoeliger of angstiger dan de ander. Daarnaast vormen de ervaringen die je opdoet hoe je naar jezelf kijkt. Vooral wat je als kind meemaakt, laat sporen na.

Laag zelfbeeld: oorzaak in je verleden en je omgeving

Een veelvoorkomende oorzaak van een laag zelfbeeld ligt in je jeugd. Ouders of andere opvoeders die veel kritiek gaven of weinig waardering lieten zien, pesten op school of het gevoel dat je er niet bij hoorde: het kan allemaal bijdragen aan het idee dat je niet goed genoeg bent. Ook later kunnen ervaringen dat beeld voeden, zoals een partner die je kleineerde, het verlies van je baan of het voortdurend vergelijken met het perfecte plaatje op social media. Een ingrijpende gebeurtenis of trauma kan je zelfbeeld eveneens langdurig beschadigen.

Alcohol, drugs, gokken en gamen geven op korte termijn precies wat onzekerheid je afneemt: rust in je hoofd, durf of het gevoel dat je ertoe doet. Daardoor kan een middel of gedrag een vaste functie krijgen in je leven. Onzekerheid kan zo bijdragen aan het ontstaan van een verslaving. Andersom kan een verslaving je onzekerheid vergroten.

Alcohol en drugs als geleend zelfvertrouwen

Alcohol werkt verdovend op je hersenen, waardoor je remmingen afnemen en je impulsiviteit groter wordt. Na een paar glazen voelt een gesprek met onbekenden minder spannend en zeg je makkelijker wat je denkt. Cocaïne geeft een gevoel van energie en zelfverzekerdheid, met zelfoverschatting als keerzijde: je voelt je scherper dan je bent. Met XTC kun je je tijdelijk open en verbonden voelen met de mensen om je heen. Bij alle drie kan in je hoofd dezelfde koppeling ontstaan: met het middel durf ik wél. Je beloningssysteem slaat die ervaring op, waardoor de koppeling elke keer sterker wordt.

Gokken en gamen geven een gevoel van controle

Gokken en gamen geven je vooral het gevoel dat jij de regie hebt. In een game bouw je status op, word je steeds beter en krijg je erkenning van medespelers. Bovendien verberg je je achter een avatar: niemand ziet hoe je je in het echte leven voelt en anoniem chatten kan je meer zelfvertrouwen geven. Bij gokken geeft winst het gevoel dat jouw inschatting klopte. Juist dat gevoel van controle en waardering staat in schril contrast met het echte leven, waarin je onzeker bent. Steek je daarom steeds meer uren of geld in gokken of gamen, dan kan een gedragsverslaving ontstaan.

De dag erna onzekerder dan daarvoor

Het zelfvertrouwen uit een middel verdwijnt zodra het is uitgewerkt. Na het drinken kun je de volgende dag onrustig zijn en piekeren over wat je hebt gezegd of gedaan. Die onrust na alcohol heet hangxiety. Na XTC kun je een paar dagen somber en vlak zijn, de dinsdagdip. Na cocaïne en andere stimulerende middelen volgt een dip waarin je je leeg, prikkelbaar of opgejaagd kunt voelen. In die dagen kun je harder voor jezelf zijn dan voor het gebruik. Het middel lijkt dan de snelste manier om dat gevoel weer kwijt te raken.

Hoe een verslaving je zelfbeeld aantast

Bij een verslaving neem je je voor om een weekend niet te drinken of te gebruiken en doe je het toch. Je verbergt hoeveel je drinkt, gebruikt of gokt, zegt afspraken af of verzint een verklaring voor je gedrag. Elke keer dat dat gebeurt, bevestigt het de gedachte dat je niet deugt. Die schaamte maakt het moeilijker om erover te praten en makkelijker om het opnieuw te doen.

Stoppen en je vaste houvast kwijt

Stop je met drinken, gebruiken of gokken, dan valt ook het houvast weg dat je in spannende situaties had. Een feest, een vergadering of een date kan zonder middel kaal en ongemakkelijk voelen. Als je al jong bent begonnen met gebruiken, weet je soms ook simpelweg niet hoe je nuchter met deze situaties om moet gaan. Juist op die momenten is het risico op terugval groot. Daarom werk je tijdens je behandeling bij Connection SGGZ ook aan je zelfbeeld.

Onzekerheid aanpakken begint met kleine stappen die je zelf kunt zetten. Wat helpt tegen onzekerheid, is oefenen: je gedachten over jezelf onderzoeken en situaties opzoeken die je eerder uit de weg ging. Wat je kunt doen tegen onzekerheid, hangt daarnaast af van de rol die drank, drugs, gokken of gamen in je leven spelen.

Hoe word ik minder onzeker?

Minder onzeker word je door steeds opnieuw te ervaren dat het beter gaat dan je dacht. Deze stappen helpen daarbij:

• schrijf op wanneer je je onzeker voelt en wat je op dat moment tegen jezelf zegt
• toets die gedachten aan de feiten en vraag je af wat je tegen een vriend zou zeggen die zo over zichzelf denkt
• zoek kleine situaties op die je spannend vindt en ga ze aan zonder drank of drugs vooraf
• schrijf aan het eind van de dag op wat goed ging, hoe klein ook
• vertel iemand die je vertrouwt waar je mee zit

Onze belangrijkste tip: bel ons op 040-303 5023 als het lastig is om iemand in je omgeving in vertrouwen te nemen, bijvoorbeeld omdat het ook over je gebruik of verslavende gedrag gaat. We kunnen je persoonlijk advies geven dat bij jou past.

Omgaan met onzekerheid zonder drank of drugs

Gebruik je een middel of gedrag om met onzekerheid om te gaan, dan helpen deze stappen maar gedeeltelijk. Elke keer dat je een spannende situatie met drank of drugs doorkomt, leert je brein dat het zonder niet lukt. Houd daarom eens een paar weken bij wanneer je drinkt, gebruikt, gokt of gamet en hoe je je op dat moment voelt. Valt het steeds samen met momenten waarop je je onzeker voelt, dan zegt dat iets over de functie die het voor je heeft. Leren omgaan met onzekerheid betekent dan ook leren omgaan met die momenten zonder middel. Daar kunnen we je bij helpen.

Je zelfbeeld verbeteren kost tijd, omdat de overtuigingen erachter vaak al jaren meegaan. Als blijkt dat onzekerheid jouw gebruik of gedrag aanwakkert, pakken we bij Connection SGGZ beide aan. Je stopt met gebruiken en leert tegelijk hoe je zonder middel omgaat met spanning, kritiek en sociale situaties. Zo werk je aan onzekerheid overwinnen op een manier die je ook na je behandeling verder helpt.

Laag zelfbeeld therapie binnen je behandeling

Welke therapie bij een laag zelfbeeld past, hangt af van jouw situatie. Bij Connection SGGZ werken we onder andere met cognitieve gedragstherapie, waarin je negatieve gedachten over jezelf leert herkennen en toetsen aan de werkelijkheid. Daarnaast kunnen schematherapie, ACT, EMDR of creatieve vaktherapie onderdeel zijn van je traject, bijvoorbeeld wanneer je zelfbeeld samenhangt met ervaringen uit je jeugd. In groepstherapie oefen je met wat je leert, samen met anderen die met vergelijkbare vragen bezig zijn. In ons team werken ook ervaringsdeskundigen.

Onzekerheid naast angst of somberheid

Soms speelt naast onzekerheid en een verslaving ook een psychische aandoening, zoals een angststoornis of depressie. Bij borderline kan je zelfbeeld bovendien sterk wisselen. De combinatie van een verslaving en een psychische aandoening heet een dubbele diagnose. De klachten kunnen elkaar versterken en het is niet altijd duidelijk wat eerst kwam. Tijdens het intakegesprek kijken we daarom naar het geheel en stemmen we je behandeling daarop af.

Praten over onzekerheid en verslaving kan kwetsbaar voelen. Wil je je situatie met ons bespreken? Bel ons gerust op 040-303 5023 of vul je gegevens in op het contactformulier. Onze wachttijden zijn kort en de zorgverzekeraar vergoedt de kosten van je behandeling via de basisverzekering. In een eerste gesprek kijken we samen welke rol drank, drugs, gokken of gamen spelen in jouw onzekerheid.