Wat zijn slaappillen?
Met slaappillen, slaaptabletten of slaapmedicatie worden medicijnen bedoeld die de hersenen remmen, waardoor iemand sneller in slaap valt. Ze zijn in Nederland alleen op recept verkrijgbaar. De meest voorgeschreven slaapmiddelen vallen in twee groepen:
- Benzodiazepinen: onder meer temazepam, lormetazepam en flunitrazepam. Soms worden ook oxazepam of lorazepam voor de nacht voorgeschreven.
- Z-drugs: zolpidem en zopiclon. Ze lijken sterk op benzodiazepinen. Zolpidem werkt korter dan zopiclon.
Daarnaast schrijven artsen soms medicijnen voor die eigenlijk voor een andere aandoening bedoeld zijn en als bijwerking suf maken, zoals mirtazapine, promethazine en quetiapine.
Slaappillen horen bij de middelen waar mensen het snelst afhankelijk van raken. Op onze pagina over medicijnverslaving lees je hoe zo'n verslaving ontstaat.
Hoe werkt een slaappil?
Benzodiazepinen en Z-drugs versterken een remmende boodschapperstof in de hersenen. Daardoor worden gebruikers rustig en slaperig. De winst is kleiner dan veel mensen denken: met een slaappil valt iemand gemiddeld 20 minuten eerder in slaap en slaapt hij hooguit 50 minuten langer per nacht. Na twee weken neemt dat effect al af, terwijl de bijwerkingen blijven.
De slaap zelf wordt er niet beter van. Gebruikers slapen minder diep en worden sneller wakker. Overdag kunnen ze slaperig zijn, slechter nadenken en dingen vergeten, vaak zonder dat ze het zelf merken. Ook de kans om te vallen neemt toe, zeker bij ouderen.
Quetiapine als slaapmiddel
Quetiapine is een antipsychoticum, bedoeld voor psychose, schizofrenie en bepaalde vormen van depressie. Het wordt steeds vaker in een lage dosering voorgeschreven bij slaapproblemen, omdat het suf maakt en niet zo verslavend is als benzodiazepinen. Dat de lage dosering de slaap verbetert, is niet aangetoond.
De bijwerkingen zijn ook bij die lage dosering fors. Quetiapine kan leiden tot gewichtstoename, een onregelmatig hartritme, een hogere bloedsuiker, trombose en suïcidale gedachten. Bij het Nederlandse bijwerkingencentrum kwamen 176 meldingen binnen van bijwerkingen bij quetiapine als slaapmiddel. De richtlijnen voor huisartsen raden het gebruik als slaapmiddel af.
Slaapmiddelen zonder recept
Zonder recept zijn bij drogist en apotheek alleen middelen als melatonine en valeriaan te koop. Die werken anders dan echte slaappillen. Bij slapeloosheid helpen ze niet: valeriaan verbetert de slaap niet en melatonine kan het slaapritme juist in de war brengen. Alleen bij een jetlag heeft melatonine effect.
Benzodiazepinen en Z-drugs zonder recept kopen, online of bij een dealer, is illegaal. Wat op die manier wordt verkocht, is gestolen, doorverkocht door iemand met een recept of namaak. Namaakpillen kunnen te veel, te weinig of een heel andere stof bevatten. Het aantal meldingen over nepapotheken die zonder recept slaappillen en andere receptmedicijnen verkopen, groeit snel: van januari tot oktober 2025 waren het er 187.
Natuurlijke slaapmiddelen en DroomSap
Een natuurlijk slaapmiddel klinkt onschuldig, maar niet elk product is wat het lijkt. DroomSap is een slaapdrankje dat alleen online te koop is en wordt gepresenteerd als een mix van kruiden en honing. De slaapverwekkende werking komt vooral van doxylamine, een geregistreerd geneesmiddel tegen slapeloosheid. Tot en met september 2025 kreeg het landelijke vergiftigingencentrum 35 vragen over DroomSap, onder meer over bewustzijnsdaling, flauwvallen, hartkloppingen en één epileptische aanval. Het bijwerkingencentrum ontving 19 meldingen, met klachten als hartkloppingen, hallucinaties en dubbelzien.
Verslaafd aan slaappillen
Bij dagelijks gebruik went het lichaam binnen enkele weken aan benzodiazepinen en Z-drugs. Er is dan steeds meer nodig voor hetzelfde effect en zonder pil lukt slapen niet meer. Dat proces is goed te zien: de pil werkt minder, de dosis gaat omhoog of de pil wordt eerder op de avond genomen. Signalen van een verslaving zijn onder meer:
- niet meer kunnen slapen zonder pil
- meer of vaker nemen dan voorgeschreven
- een nieuw recept regelen voordat de oude strip op is, of pillen via andere wegen kopen
- slaappillen combineren met alcohol om sneller weg te zakken
- onrustig of angstig worden als de pillen bijna op zijn
Die combinatie met alcohol is gevaarlijk: beide middelen remmen de hersenen en versterken elkaar.
Gebruik je slaappillen al langere tijd structureel, dan is zelfstandig stoppen niet aan te raden. Ook zelf minderen kan dan ontwenningsverschijnselen uitlokken, zoals slechter slapen dan voorheen, angst, onrust en trillen. Na langdurig gebruik van een hoge dosis kan abrupt stoppen ook een epileptische aanval veroorzaken. Krijg je de pillen op recept, bespreek dan met je huisarts hoe je veilig kunt afbouwen. Lukt dat niet, of gebruik je meer dan er is voorgeschreven, dan kun je bij ons terecht.
Ben je eerder verslaafd geweest aan alcohol, drugs of medicijnen? Vertel dat dan aan je huisarts voordat je slaappillen krijgt. Huisartsen schrijven ze in die situatie meestal niet voor, omdat de kans op een nieuwe verslaving groot is.
Hulp bij een verslaving aan slaappillen
Na langdurig gebruik vraagt het afbouwen van slaappillen tijd: de dosis wordt in stappen verlaagd, terwijl de slaap zich langzaam herstelt. Bij Connection SGGZ kun je terecht als dat afbouwen niet lukt, of als je slaappillen bent gaan gebruiken om onrust, angst of piekeren te dempen. Ook wie slaappillen combineert met alcohol, wat de kans op een vertraagde ademhaling vergroot, kan bij ons terecht. Spelen er ook somberheid of angst mee, dan behandelen we die tegelijk (dubbele diagnose). Het traject bestaat uit deze stappen:
- Contact: je belt of mailt ons en we bespreken je situatie.
- Intake: we brengen in kaart welke slaapmiddelen je gebruikt, sinds wanneer en in welke dosis. Ook kijken we naar je slaap en naar ander middelengebruik.
- Detox: het afbouwen gebeurt met medische hulp in onze eigen detoxfaciliteit.
- Behandeling: ambulant in Utrecht of Eindhoven, of met een opname in Meerlo of Zuid-Afrika.
- Nazorg: om ook na de behandeling zonder slaappillen te blijven.
Onze wachttijd is korter dan een week. Je zorgverzekeraar vergoedt de behandeling; het eigen risico gaat er wel vanaf en bij een opname betaal je een eigen bijdrage. Meer daarover lees je op de pagina kosten en vergoedingen. Gebruikt iemand in je omgeving al lange tijd slaappillen, dan kun je ook als naaste contact met ons opnemen. Bel 040-303 5023 als je niet meer zonder slaappillen kunt slapen.