Nitazenen | werking, risico's en de wet

Onderzoekers bestudeerden nitazenen in de jaren 50 als mogelijke pijnstiller, maar ze zijn nooit als medicijn op de markt gekomen. Sinds ongeveer 2019 duiken ze op de illegale drugsmarkt op. Omdat ze daar nog zo nieuw zijn, horen ze bij de nieuwe psychoactieve stoffen (NPS).

Nitazenen en opiaten

Opiaten zoals morfine en codeïne komen uit opium, het sap van de papaverplant. Nitazenen komen niet in de natuur voor en hebben een eigen chemische structuur. Hun werking lijkt wel op die van opiaten, omdat ze zich aan dezelfde receptoren in je hersenen binden. Daarom vallen ze onder de opioïden: de verzamelnaam voor alle middelen met die werking, natuurlijk of synthetisch.

Nitazenes is de Engelse spelling, die je ook in Nederland vaak tegenkomt. Soms heten ze kortweg zenes. Achter die naam zit een hele familie stoffen, zoals etonitazeen, metonitazeen, protonitazeen, isotonitazeen en isotonitazepyne. Een kleine aanpassing aan het molecuul levert telkens een nieuwe variant op, met een andere sterkte. Net als andere designerdrugs komen nitazenes daardoor steeds in nieuwe vormen op de markt.

Hoe sterk een nitazeen is, hangt af van de variant. Sommige werken ongeveer even sterk als morfine, andere zijn vele malen sterker dan heroïne en fentanyl. Etonitazeen, een van de sterkste, is ongeveer 1.000 keer zo sterk als morfine en daarmee minstens 10 keer zo sterk als fentanyl.

Effect bij een paar microgram

Uit onderzoek blijkt dat de werkzame hoeveelheid vermoedelijk op microgramniveau ligt: een miljoenste gram. Onderzoekers troffen in pillen uit de Nederlandse drugsmarkt 5 tot 70 milligram nitazeen aan. Eén milligram is 1.000 microgram, dus die pillen bevatten een veelvoud van wat vermoedelijk al effect heeft.

Geen bekende veilige dosis

Omdat nitazenen nooit een medicijn zijn geworden, is er geen onderzoek naar een veilige dosis bij mensen. Daarbij weet je bij een pil of poeder niet welke variant erin zit en hoeveel. Een kleine vergissing in de hoeveelheid kan bij nitazenen al een overdosis geven.

Nitazenen binden zich aan de opioïdereceptoren in je hersenen en zenuwstelsel. Daardoor voel je minder pijn en halen ze de rem weg bij de cellen die dopamine afgeven. Je wordt suf en ontspannen, je voelt minder angst en soms een sterk euforisch gevoel. De werking houdt vaak langer aan dan bij veel andere opioïden.

Bijwerkingen van nitazenen

Over de meeste varianten is nog weinig bekend, dus er kunnen bijwerkingen zijn die nog niet in beeld zijn. Bekende bijwerkingen zijn:

• slaperigheid en sufheid
• misselijkheid en overgeven
• duizeligheid en hoofdpijn
• verstopping
• jeuk
• een droge mond
• een trage en oppervlakkige ademhaling

Nitazenen bestaan als poeder, vloeistof en pil. Vaak zitten ze in een ander middel, zonder dat de koper dat weet. Aan de buitenkant van een pil of poeder zie je niet wat erin zit.

Nep-oxycodon

In Nederland gaan pillen rond die eruitzien als oxycodon, een sterke pijnstiller op recept, maar in werkelijkheid een nitazeen bevatten. Ze lijken tot op kleur en logo op het echte middel, zoals groene ronde pillen met 80 OP of tabletten met 40 OC. Verkopers bieden ze online en via dealers aan als pijnstiller zonder recept. Voor de makers is dat lonend: nitazenen zijn goedkoop te maken en door de sterkte is er per pil maar heel weinig van nodig.

Heroïne en andere opioïden

In het buitenland duiken nitazenen ook op in heroïne en in andere opioïden van de straat. Gebruik je al heroïne of oxycodon zonder recept, dan is de kans het grootst dat je onbewust een nitazeen binnenkrijgt. Valt je vaste bron weg en zoek je online naar een vervanger, dan neemt die kans verder toe.

Kush

Kush is een synthetische drug uit West-Afrika: plantmateriaal dat is besproeid met synthetische cannabinoïden en vaak ook met nitazenen. Uit onderzoek blijkt dat een groot deel van de onderzochte kush uit Sierra Leone nitazenen bevatte. Niet alle kush bevat ze en de samenstelling wisselt per partij. Er bestaat ook een cannabissoort die Kush heet; dat is een ander product dat je ook in coffeeshops hier in Nederland tegen kunt komen. Er zijn geen aanwijzingen dat de West-Afrikaanse kush in Nederland in omloop is.

In 2024 vond de politie voor het eerst een grote partij nitazenen in Nederland: ruim 1.000 pillen in een postsorteerbedrijf bij Delft. Ze leken op oxycodon, maar bevatten protonitazeen. In 2025 overleed iemand na het gebruik van online gekochte nep-oxycodon met isotonitazepyne. Kort daarna belandden meer mensen met een vergiftiging door dezelfde pillen in het ziekenhuis. Sindsdien komen er nog regelmatig nep-oxycodonpillen met nitazenen boven. Hoeveel mensen in Nederland nitazenen gebruiken, is nooit onderzocht.

Bij een overdosis remmen nitazenen het deel van je hersenen dat je ademhaling regelt. Je ademhaling wordt traag en oppervlakkig, je pupillen worden heel klein en je wordt steeds slaperiger tot je het bewustzijn verliest. Uiteindelijk stopt je ademhaling soms helemaal.

Naloxon heft de werking op

Naloxon, ook bekend onder de merknaam Narcan, is een opioïde-antagonist. Het verdringt de opioïde van de receptoren en heft zo de werking op, ook bij nitazenen. Omdat nitazenen langer werken en minder snel loslaten dan veel andere opioïden, is soms meer dan één dosis naloxon nodig. De werking van naloxon kan bovendien eerder voorbij zijn dan die van de nitazeen, waardoor de verschijnselen terugkomen.

Nitazenen zijn in Nederland verboden. Sinds 9 juli 2026 valt de hele stofgroep onder de Opiumwet. Daarvoor gold het verbod alleen voor losse varianten, waardoor een nieuwe variant soms nog buiten de wet viel. Nu valt ook iedere nieuwe variant automatisch onder het verbod. Je mag nitazenen niet maken, verkopen of in bezit hebben.

Nitazenen zijn net als andere opioïden sterk verslavend. Gebruik je ze regelmatig, dan went je lichaam eraan en heb je steeds meer nodig voor hetzelfde effect. Op den duur raak je lichamelijk afhankelijk: zonder het middel voel je je ziek en draait je dag om de volgende dosis.

Ontwenningsklachten

Stop je na regelmatig gebruik, dan kun je last krijgen van afkickverschijnselen zoals:

• een grieperig gevoel
• trillen en zweten
• spierpijn en pijn in je hele lichaam
• buikpijn en diarree
• misselijkheid en overgeven
• angst en onrust
• sterke trek in het middel (craving)

Zelf stoppen en minderen

Bij structureel gebruik is zelfstandig stoppen met nitazenen niet aan te raden. Ook minderen kan ontwenningsverschijnselen uitlokken. Daarbij is de kans op een overdosis na een periode zonder gebruik groter, omdat je lichaam dan niet meer gewend is aan de hoeveelheid die je eerder nam.

Behandeling bij Connection SGGZ

Een verslaving aan nitazenen is een vorm van opioïdenverslaving, net als een heroïneverslaving, fentanylverslaving of oxycodonverslaving. Bij Connection SGGZ begint je behandeling als dat nodig is met een detox onder medische begeleiding, in onze kliniek in Meerlo of Eindhoven. Het doel van je behandeling is een duurzaam herstel: een leven waarin jij weer zelf aan het roer staat in plaats van de verslaving. Spelen er ook psychische klachten mee, zoals ADHD, autisme of een trauma, dan behandelen we die in samenhang met je verslaving als dubbele diagnose.

Nazorg en vergoeding

Je nazorg regelen we al tijdens het intakegesprek, zodat je na de behandeling meteen verder kunt. De zorgverzekeraar vergoedt de kosten van de behandeling via de basisverzekering. Onze wachttijden zijn kort en we doen er alles aan om die zo kort te houden.

Hulp bij nitazenen

Herken je dit bij jezelf of bij iemand in je omgeving? Bel ons op 040-303 5023 of vul je gegevens in op het contactformulier. Samen kijken we wat jij nodig hebt om te stoppen met nitazenen.