Wat is een verslaving?

Wat is verslaving precies en wanneer slaat gewoon gebruik om in afhankelijkheid? Dat verschil is lastiger te zien dan je denkt, want een verslaving sluipt erin. Wat ontspannen of onschuldig begint, kan veranderen in iets wat een vaste plek opeist en je keuzevrijheid kleiner maakt. Juist dat omslagpunt, van willen naar moeten, bepaalt of er sprake is van een verslaving en wanneer hulp verstandig wordt.

De definitie van verslaving draait om controleverlies. Hoeveelheid en frequentie van je gebruik zijn een goede indicator, maar zeggen niet alles. Je spreekt van een verslaving als je de grip verliest over een middel of gedrag en blijft doorgaan, ondanks schade aan je gezondheid, relaties of werk. In je brein raakt het systeem voor beloning, motivatie en zelfcontrole ontregeld.

Periodiek controleverlies valt onder verslaving

Dat onderscheid is belangrijk. Veel mensen gebruiken alcohol of drugs zonder verslaafd te raken; pas als de drang je keuzes gaat sturen, verschuift het naar een aandoening. Andersom komt ook voor: je gebruikt maar heel af en toe. Maar als je dan gebruikt, doe je dat zo intensief dat je erdoor in de problemen komt. Dat kunnen ernstige problemen zijn, van dingen zeggen waar je later spijt van hebt tot zoveel geld vergokken dat je iets anders niet meer kunt doen.

Bij alcohol heet dit periodieke controleverlies dipsomanie, maar ook bij andere middelen of gedrag het voor. Het gevaar is dat jij en je omgeving er eerder overheen stappen, omdat je voor het grote deel je leven op orde lijkt te hebben. Terwijl ook deze vorm van excessief gebruik nare gevolgen kan hebben voor je gezondheid en je sociale leven.

Tussen recreatief of experimenteel gebruik en verslaving zit een grijs gebied dat misbruik heet. Gebruik wordt problematisch zodra het botst met je verplichtingen, je gezondheid of je relaties. Van een verslaving is sprake als je de controle kwijtraakt en stoppen nauwelijks meer lukt, zelfs als de gevolgen groot zijn.

Je herkent het omslagpunt vaak aan een paar signalen:

• je hebt steeds meer nodig voor hetzelfde effect (tolerantie)
• je krijgt klachten als je stopt of mindert (ontwenning)
• je blijft gebruiken terwijl je weet dat het schadelijk is
• gebruik gaat vóór dingen die je eerst belangrijk vond

Wat is een alcoholverslaving?

Wat is een alcoholverslaving? Het is dezelfde ontregeling, toegespitst op alcohol: je blijft drinken terwijl je lichaam en je leven eronder lijden. Omdat alcohol overal sociaal geaccepteerd is, blijft het omslagpunt vaak lang onzichtbaar, ook voor jezelf.

De 11 criteria van verslaving (DSM-5)

Hulpverleners bepalen of er sprake is van verslaving aan de hand van de DSM-5: het wereldwijd gebruikte handboek waarmee psychische aandoeningen worden vastgesteld. Voor verslaving staan daarin 11 criteria. Hoe meer ervan op jou van toepassing zijn, hoe ernstiger de verslaving: 2 tot 3 punten wijzen op een milde, 4 tot 5 op een matige en 6 of meer op een ernstige verslaving.

Deze leidraad geeft je een idee van waar je met je gebruik staat. De 11 criteria zijn:

1. je gebruikt meer of langer dan je van plan was
2. je wilt minderen of stoppen, maar het lukt niet
3. je bent veel tijd kwijt aan gebruiken of herstellen ervan
4. je voelt een sterke drang of hunkering (craving)
5. je gebruik gaat ten koste van werk, studie of thuis
6. je blijft gebruiken ondanks problemen met anderen
7. je geeft activiteiten of hobby's op door je gebruik
8. je gebruikt in situaties waarin het gevaarlijk is
9. je gebruikt door terwijl je weet dat het je schaadt
10. je hebt steeds meer nodig voor hetzelfde effect (tolerantie)
11. je krijgt ontwenningsverschijnselen als je stopt of mindert

Herken je hier meerdere punten in, bij jezelf of bij een naaste? Dan kan een gesprek helpen om te duiden wat er speelt. Je kunt ons bellen op 040-303 5023.

Niemand raakt van de ene op de andere dag verslaafd. Een verslaving ontwikkelt zich in stappen, waarbij elke fase ongemerkt in de volgende kan overgaan. Juist daardoor zie je het bij jezelf soms laat. Grofweg verlopen de fases zo:

• experimenteel gebruik: je probeert iets, uit nieuwsgierigheid of in een sociale situatie
• recreatief gebruik: je gebruikt bewust voor het effect, op vaste momenten of bij gelegenheden
• problematisch gebruik (misbruik): het gebruik of gedrag botst met je werk, je gezondheid of je relaties, maar je gaat door
• afhankelijkheid: je lichaam en geest wennen eraan, stoppen geeft klachten
• verslaving: je verliest de controle en gebruik gaat vóór al het andere

De grenzen tussen deze fases zijn niet hard. Je kunt lang in een fase blijven hangen of er juist snel doorheen schieten, afhankelijk van het middel, je situatie en wat er onder je gebruik ligt.

Wat de ergste verslaving is, hangt af van wat je meet: lichamelijke en mentale schade, kans op overlijden of hoe hard het je leven ontwricht. Hoewel middelen zijn in te delen naar meest verslavende drugs, zegt ook zo’n classificatie niet alles. Als je een softdrug als cannabis bijvoorbeeld structureel gebruikt, kunnen de gevolgen net zo groot zijn als bij harddrugs. En ook een gedragsverslaving kan een heftige impact hebben.

Daarnaast kan een onderliggende psychische aandoening je verslaving hardnekkig en complex maken, doordat er een wisselwerking plaats vindt met je verslaving.

Een verslaving staat zelden op zichzelf. Vaak ligt er iets onder: een trauma, ADHD, angst of een depressie. Als een verslaving en een psychische stoornis tegelijk spelen, heet dat een dubbeldiagnose. Die combinatie versterkt zichzelf; het middel dempt de klacht en de klacht voedt het gebruik. Behandel je alleen het gebruik, dan blijft de motor eronder draaien. Verslaving is bovendien een chronische aandoening van je hersenen: als je alleen de klachten behandelt, kan de verslaving verergeren, ondanks dat je mentaal je valkuilen kent.

Juist op het snijvlak van psychische problemen en verslaving ligt onze focus. Bij Connection SGGZ zijn we gespecialiseerd in het stellen en behandelen van dubbeldiagnoses. We kijken niet alleen naar het middel of gedrag, maar naar jouw mentale gezondheid als geheel en naar de mogelijk dieperliggende oorzaken voor je gebruik of gedrag. Door verslaving en onderliggende problematiek samen te behandelen, ontstaat ruimte voor herstel dat standhoudt.

Twijfel je of er bij jou meer speelt dan het gebruik alleen? Een gesprek kan al helderheid geven; je kunt ons bellen op 040-303 5023.

De eerste stap zetten is vaak het moeilijkst. Tegen de tijd dat je je afvraagt wat verslaving met je doet, heb je meestal al een lange weg afgelegd. Twijfel, schaamte of mislukte pogingen om te stoppen kunnen daaraan vooraf zijn gegaan. Dat kan het lastig maken om contact met ons op te nemen en om hulp te vragen. Het goede nieuws is dat je er vanaf ons eerste contactmoment niet langer alleen voor staat. We hebben verschillende trajecten die we altijd volledig aanpassen op wat jij nodig hebt.

Verslaving raakt vaak de hele omgeving. Wanneer jij te kampen hebt met de verslaving of het probleemgebruik van je partner, vriend, kennis of familie, ben je ook welkom bij Connection SGGZ. Bel ons gerust op 040-303 5023 of laat je gegevens hieronder achter. We kunnen je helpen te begrijpen wat een verslaving is, hoe jij hiermee om kunt gaan en hoe je zelf of een ander kunt helpen.