Verslavingsgevoelig: wat betekent het en wat kun je ermee?

Ben jij verslavingsgevoelig? Of merk je dat iemand in je omgeving sneller doorschiet in bepaald gedrag of middelengebruik? Verslavingsgevoeligheid kan betrekking hebben op verschillende dingen, zoals middelen (alcohol, drugs, medicijnen), gedrag (gokken, gamen) en situaties die iemand kunnen beïnvloeden. Verslavingsgevoelig zijn betekent niet dat je “zwak” bent of automatisch verslaafd raakt. Het betekent wél dat je brein en persoonlijkheid gevoeliger kunnen reageren op beloning, prikkels en verdoving. Daardoor kan het lastiger zijn om grenzen te bewaken bij alcohol, drugs, gokken, gamen of andere gewoontes. We vertellen je alles over verslavingsgevoeligheid en wat te doen als je toch verslaafd bent.

Wat betekent verslavingsgevoelig?

Verslavingsgevoeligheid is geen officiële diagnose, maar een kwetsbaarheid die bij veel mensen voorkomt — vaak zonder dat ze zich daar bewust van zijn. Verslavingsgevoelig betekent dat je een verhoogde kans hebt om afhankelijk te worden van middelen of bepaald gedrag. Dat kan gaan om:

• Alcohol of drugs
• Gokken of gamen
• Medicatie
• Eten, shoppen, seks of andere vormen van vluchtgedrag

Sommige mensen voelen zich door middelen of bepaald gedrag voor het eerst in lange tijd rustig, vrij of “zichzelf”. Juist dat effect kan het risico op herhaling en afhankelijkheid vergroten.

Je hersenen reageren dan vaak sterker op beloning, ontspanning of verdoving. De rol van genetische factoren en hersenstructuren is hierbij belangrijk: deze bepalen mede hoe gevoelig je bent voor verslaving. Dat zorgt ervoor dat iets al snel niet meer “gewoon af en toe” blijft, maar steeds belangrijker wordt om je goed, rustig of normaal te voelen. Een bekend voorbeeld hiervan is alcoholverslaving, waarbij het steeds moeilijker wordt om te stoppen met drinken.

Veel mensen herkennen dit pas achteraf, wanneer stoppen moeilijker blijkt dan gedacht. Door op tijd te begrijpen wat verslavingsgevoeligheid is, kun je problemen voor zijn of eerder de juiste hulp inschakelen.

Waardoor ben je verslavingsgevoelig?

Er is meestal niet één oorzaak. Vaak is het een combinatie van verschillende oorzaken, zoals:

• Erfelijke aanleg (verslaving komt vaker in de familie voor)
• Omgevingsfactoren (zoals vrienden, gezin, cultuur of sociale druk)
• Gevoeligheid voor stress, spanning of somberheid
• Moeite met het reguleren van emoties
• Traumatische ervaringen, zoals misbruik of langdurige druk
• Een brein dat extra sterk reageert op beloning en prikkels

Het risico op verslaving hangt af van de combinatie van deze factoren en verschilt per persoon. Hoe gevoelig een persoon is voor verslaving verschilt per individu. Genen, persoonlijke eigenschappen, emotionele problemen en sociale omstandigheden kunnen allemaal beïnvloeden of iemand sneller verslaafd raakt. Het samenspel tussen brein en persoonlijkheid beïnvloedt hoe iemand omgaat met verslavende dingen en situaties.

Niet iedereen die verslavingsgevoelig is, raakt daadwerkelijk verslaafd, maar de kans is wel groter.

Hoe herken je of je verslavingsgevoelig bent?

Veel verslavingsgevoelige mensen herkennen zichzelf in één of meer van deze signalen:

• Moeite met maat houden (“één is nooit genoeg”)
• Sterke neiging om iets te gebruiken bij stress, spanning of emoties
• Denken aan gebruik of gedrag, ook als je het eigenlijk niet wilt
• Steeds vaker of meer nodig hebben voor hetzelfde effect
• Moeite met stoppen of minderen, ondanks goede voornemens
• Het gevoel dat iets “te belangrijk” wordt in je leven
• Hoe je je voelt tijdens of na het gebruik of gedrag, bijvoorbeeld onrustig, schuldig of juist ontspannen

Verslavingsgevoeligheid zit niet alleen in het middel of gedrag, maar vooral in de relatie die je ermee ontwikkelt. Het is belangrijk om te kijken hoe je jezelf ziet in relatie tot je gebruik of gedrag, en hoe dit invloed heeft op je zelfbeeld en dagelijks functioneren.

Neurodiversiteit en verslavingsgevoeligheid

Neurodiversiteit en verslavingsgevoeligheid zijn nauw met elkaar verbonden, en dat is iets wat jij als persoon die misschien worstelt met deze combinatie goed moet begrijpen. Mensen met bijvoorbeeld ADHD, autisme of hoogbegaafdheid hebben vaker te maken met een verhoogd risico op het ontwikkelen van een verslaving, en dit komt doordat hun hersenen op een heel andere, unieke manier informatie verwerken en reageren op prikkels, emoties en beloningen die het leven je biedt.

Verslavingsgevoelig en ADHD

Bij ADHD zie je vaak een sterke neiging tot impulsief gedrag, en dat herken je misschien wel in jezelf. Het is soms ontzettend lastig om te stoppen met het gebruik van verslavende middelen, omdat jouw brein minder goed in staat is om de gevolgen van keuzes te overzien - en dat is niet jouw schuld, dat is gewoon hoe je brein werkt. Ook zoeken mensen met ADHD vaker naar manieren om die vervelende onrust of spanning te dempen, en dat is heel begrijpelijk, maar tegelijkertijd vergroot dit wel het risico op verslaving waar je alert op moet zijn.

Verslavingsgevoelig en autisme

Mensen met autisme kunnen zich soms moeilijk uiten of voelen zich sneller overprikkeld door alle indrukken om hen heen, en ook dat is volledig normaal en begrijpelijk. Het gebruik van middelen of bepaald gedrag kan dan een manier zijn om emoties te dempen of om even die fijne rust te ervaren waar jij zo naar verlangt. Omdat sociale contacten soms ingewikkeld zijn en uitputtend kunnen voelen, is de kans groter dat je alleen met problemen blijft zitten en minder snel de moed vindt om hulp te zoeken - terwijl je dat juist wel verdient.

Verslavingsgevoelig en hoogbegaafdheid

Hoogbegaafde mensen kunnen zich vaak anders voelen dan anderen en hebben soms moeite om hun diepe, complexe emoties te delen met hun omgeving die hen misschien niet altijd begrijpt. Ook jij kunt geneigd zijn om gevoelens te dempen via middelengebruik of bepaald gedrag, zeker als je je niet begrepen voelt door je omgeving - en dat gevoel van niet-begrepen-worden kan heel pijnlijk en eenzaam zijn.

Iedereen is uniek en bijzonder, en er is geen standaardoplossing die voor iedereen werkt. Door te leren over je eigen gevoeligheid en tijdig de moed te vinden om hulp te zoeken, kun je problemen voorkomen en werken aan persoonlijke ontwikkeling die bij jou past. Verslavingsgevoeligheid hoeft absoluut niet te betekenen dat je daadwerkelijk verslaafd raakt, maar het vraagt soms wel om extra aandacht en zorg voor jezelf en je leven.

Betekent verslavingsgevoelig dat je altijd verslaafd raakt?

Nee. Verslavingsgevoelig zijn betekent niet dat je automatisch een verslaving ontwikkelt. Er spelen namelijk meerdere factoren mee, zoals je omgeving, je copingvaardigheden en je persoonlijke situatie. Het betekent wel dat je extra alert mag zijn op patronen, gewoontes en grenzen.

Er zijn momenten in het leven waarop het extra belangrijk is om alert te zijn op je gedrag, bijvoorbeeld bij stress, ingrijpende gebeurtenissen of veranderingen in je gezondheid.

Veel mensen leven prima met deze gevoeligheid, zolang ze:

• Zichzelf goed kennen
• Tijdig grenzen stellen
• Signalen serieus nemen
• Eerlijk durven kijken naar hun gedrag

Problemen ontstaan vaak pas wanneer iemand blijft doormodderen, bagatelliseert of zichzelf blijft geruststellen met “het valt wel mee”.

Als stoppen moeilijk wordt

Voor verslavingsgevoelige mensen is stoppen vaak geen kwestie van wilskracht, maar van een brein dat anders reageert. Wat er in het brein gebeurt, is dat bepaalde stoffen of gedragingen het beloningssysteem beïnvloeden, waardoor het verlangen naar gebruik steeds sterker wordt. Door deze processen kunnen sommige mensen sneller verslaafd raken dan anderen. Dat kan zorgen voor:

• Heftige drang of craving
• Onrust, somberheid of leegte zonder gebruik
• Terugval, zelfs als je heel gemotiveerd bent

Dat betekent niet dat je faalt. Het betekent dat je mogelijk ondersteuning nodig hebt die past bij jouw gevoeligheid en situatie.

Hulp bij verslavingsgevoeligheid

Je hoeft niet te wachten tot er sprake is van een ernstige verslaving. Juist als je merkt dat je verslavingsgevoelig bent en de controle begint te verliezen, kan het helpend zijn om daar met iemand over te praten. Je kunt bijvoorbeeld inzicht krijgen in je eigen verslavingsgevoeligheid door met een van onze specialisten te bellen via 040-303 5023 of door contact op te nemen.

Bij Connection SGGZ kijken we niet alleen naar het middel of gedrag, maar vooral naar:

• Waarom je gebruikt of vlucht
• Wat je kwetsbaar maakt
• Het belang van het aanpakken van onderliggende problemen, zoals sociale angsten of emotionele pijn
• Wat je nodig hebt om grip te houden of terug te krijgen
• Welke vorm van hulp bij jou past

Hulp kan veel bieden, zoals het versterken van je zelfvertrouwen, het leren omgaan met negatieve emoties en het vergroten van je zelfcontrole. Soms gebeurt dit individueel, maar vaak ook in een groep mensen die met vergelijkbare problemen worstelen.

Dat kan variëren van een paar gesprekken tot een intensiever behandeltraject — altijd afgestemd op jouw situatie.

Twijfel je of jij verslavingsgevoelig bent?

Twijfel je of jouw gebruik, gedrag of patronen nog gezond zijn? Of maak je je zorgen om iemand in je omgeving? Het stellen van een vraag over je eigen gebruik of gedrag kan een eerste stap zijn. Je kunt altijd vrijblijvend contact met ons opnemen of bellen naar 040-303 5023 om je verhaal te delen met ons gespecialiseerde team. Soms is één goed gesprek al genoeg om weer richting te krijgen en grip op je verslavingsgevoeligheid.