Wat is alcohol? Alle interessante feiten op een rij

Wat is alcohol precies? Van hardnekkige misverstanden tot verrassende inzichten over het effect op je lichaam en geest: de impact van dit middel is complex en veelzijdig. Het heeft een lange geschiedenis, wordt op verschillende wijzen gemaakt en is op allerlei manieren diep verweven met ons dagelijks leven. Tegelijkertijd doen er veel verhalen de ronde over wat alcohol met je doet. We leggen uit wat alcohol is, scheiden feiten van fabels en laten zien waarom dit middel al eeuwenlang zo’n grote rol speelt.

Wel of niet geschikt voor consumptie?

Alcohol is een chemische verbinding die ook wel ethanol of ethylalcohol wordt genoemd. Dit middel komt voor in een variant die geschikt is om te drinken. Er is ook een niet-drinkbare variant die gebruikt wordt als brandstof, oplosmiddel of ontsmettingsmiddel. In de basis is alle alcohol hetzelfde: wodka heeft dezelfde chemische structuur als bijvoorbeeld ontsmettingsmiddel. Voor toepassingen die niet voor consumptie zijn, worden er stoffen toegevoegd die een vieze smaak of geur geven en de alcohol ongeschikt maken om te drinken. Dit proces heet denatureren.

12 kenmerken van wat alcohol is:

• chemische formule: CH₃CH₂OH
• makkelijk oplosbaar in water
• calorierijk: 1 gram alcohol is 7 calorieën (suiker is bijvoorbeeld 4 calorieën per gram)
• kleurloos (pure alcohol)
• helder
• typische geur
• ontstaat door vergisting van suikers in vruchten, granen, rijst, enz.
• geeft een branderig gevoel bij het drinken in pure vorm
• alcoholpercentage wordt uitgedrukt als een percentage van het volume, bijvoorbeeld 5% vol.

De werking van drank

Naast het theoretische antwoord op de vraag ‘Wat is alcohol?’, heeft alcohol ook bepaalde effecten. Het middel heeft een voornamelijk verdovende uitwerking op je hersenen. Hierdoor voel je je meer ontspannen, praat je makkelijker en voel je je zelfverzekerder. Maar dezelfde alcoholroes dempt ook verschillende belangrijke functies, zoals je impulsbeheersing, reactiesnelheid, aandacht, concentratie en inschattingsvermogen. Daarom is het strafbaar om onder invloed van alcohol een voertuig te besturen.

Wat is alcohol – verslavend en toch genormaliseerd

Alcohol is ook verslavend. Je lichaam bouwt snel tolerantie op. Het lijkt dan of je steeds beter tegen de drank kunt, maar in feite heb je steeds meer nodig om dezelfde effecten te ervaren. De schadelijke gevolgen van alcohol voor je lijf en je geest blijven net zo ingrijpend. Toch zijn alcoholhoudende dranken niet meer weg te denken uit onze maatschappij. Ze zijn bijna onlosmakelijk verbonden met feestjes, maar ook met speciale momenten als uitvaarten, zakelijke gelegenheden, etentjes en ontspanning thuis. Dat komt onder meer door de lange geschiedenis.

De geschiedenis van alcohol

Mensen maken al sinds 9000 jaar alcoholhoudende dranken. Hieruit blijkt de diepgewortelde rol die dit genotsmiddel heeft gespeeld in verschillende samenlevingen. Zo waren in het oude Egypte alcoholische dranken verweven met sociale bijeenkomsten. De Grieken en Romeinen gaven de voorkeur aan wijn en alcohol speelde een rol in rituelen.

Bier heeft de voorkeur boven water

Tijdens de middeleeuwen werd bier vaak verkozen boven drinkwater vanwege de zogenaamde reinheid. Daar zit een kern van waarheid in. Waterzuivering bestond nog niet en schoon drinkwater was moeilijk verkrijgbaar. Bij het brouwen werd het water gekookt; door het gistingsproces werden bacteriën en ziektekiemen bovendien in hun groei geremd, waardoor bier soms veiliger was om te drinken dan water.

Alcoholverbod 

Toch werd al vroeg duidelijk dat alcohol ook problemen kan veroorzaken, waaronder verslaving. Er zijn aanwijzingen dat er al rond 2000 v.Chr. regels en beperkingen golden voor alcoholgebruik. Toen overheden in sommige landen hoge accijnzen gingen heffen, begonnen mensen zelf alcohol te stoken. Deze alcohol werd verhandeld op de illegale markt, wat verschillende risico’s met zich meebracht. Van 1920 tot 1933 gold in de Verenigde Staten een algeheel verbod op de productie, verkoop en distributie van alcohol, bekend als de Grote Drooglegging. Het doel was om de maatschappelijke gevolgen van alcoholmisbruik te beperken. Gezien het verbod in de praktijk echter meer problemen veroorzaakte dan oploste, werd het in 1933 opgeheven.

De situatie in Nederland

Pas vanaf de jaren 1960 werd alcoholgebruik in Nederland steeds alledaagser. Tegenwoordig is het bijna niet meer weg te denken. De geschiedenis van alcohol weerspiegelt hoe de rol van drank zich heeft ontwikkeld en hoe de invloed op sociale gelegenheden steeds groter is geworden door de eeuwen heen. De wetten rond alcoholgebruik zijn in Nederland de afgelopen jaren weer aangescherpt. Denk aan strengere regels rond leeftijdscontrole, kortingen van maximaal 25% (in plaats van 1+1 gratis) en alcoholvrije zones. Toch is drank nog steeds relatief eenvoudig te verkrijgen.

Hoe wordt alcohol gemaakt?

Het maken van alcohol is een natuurlijk proces met chemische reacties. Het begint met de vergisting van suikers, zoals die in vruchten en granen voorkomen. Gist, een klein organisme, speelt hierbij een cruciale rol, door suikers om te zetten in alcohol en koolzuurgas. Bij niet-mousserende dranken ontsnapt het koolzuurgas tijdens of na de vergisting. Alleen wanneer dit gas wordt vastgehouden, zoals bij bier met koolzuur of mousserende wijn, blijven de bubbels zichtbaar.

Wat distilleren doet met het alcoholpercentage

In de productie wordt een pap van grondstoffen en gist onder ideale omstandigheden samengebracht; denk aan de temperatuur, hygiëne en juiste verhouding van ingrediënten. Van nature stopt de gisting bij 15% alcohol, bij bier is dit 5% en bij wijn 12%. Ga je de alcoholhoudende drank daarna nog verhitten en vervolgens afkoelen, ook wel distilleren genoemd, dan kan het percentage oplopen tot 80%. Diverse grondstoffen, zoals druiven (wijn), granen (bier), rijst (rijstwijn) en zelfs aardappels (wodka), kunnen dienen als basis voor alcohol.

Hoe wordt alcoholvrije drank gemaakt? 

Alcoholvrije drank wordt vaak op dezelfde manier gemaakt als gewone alcoholhoudende drank, via vergisting van suikers. Daarna haalt de producent de alcohol er weer uit, bijvoorbeeld door de drank te verhitten. Bij dit proces verdampt alcohol eerder dan water, waardoor het alcoholpercentage sterk daalt. De alcoholdampen worden dan afgevoerd. Andere methoden scheiden alcohol op basis van druk of filters. Het doel is om de typische alcoholsmaak te behouden, terwijl het alcoholgehalte onder de wettelijke grens blijft. 

Let wel: alcoholvrij betekent wettelijk dat er maximaal 0,5% alcohol in het drankje zit. Wil je echt zeker zijn dat er nagenoeg geen alcohol inzit? Let dan op het productlabel. Bij 0.0-drankjes is de wettelijke afwijking 0,05%. Dit is zo laag, dat het geen noemenswaardig effect heeft; door natuurlijke vergisting komt dit percentage ook voor in producten als azijn of vruchtensap.

De bijtende werking van alcohol

Alcohol heeft een krachtige, bijtende werking. Dit komt doordat dit middel vetten en eiwitten aantast. Vanwege deze eigenschap is alcohol een effectief ontsmettingsmiddel voor oppervlakken, maar in het lichaam werkt dit proces net zo agressief. Alcohol maakt namelijk geen onderscheid tussen een virus en jouw slijmvliezen, die ook uit vetten en eiwitten bestaan. Dit verklaart dat je van drank een branderige gevoel in je keel kunt krijgen. Onderzoek heeft inmiddels een verband aangetoond tussen bepaalde vormen van kanker en alcoholmisbruik. Als lichaamsweefsel regelmatig met veel alcohol in aanraking komt, kan dat eerst tot irritatie leiden en op lange termijn kanker veroorzaken.

Wat doet alcohol met je lichaam en hersenen?

Alcohol heeft een verdovend en verslavend effect op je lichaam en je hersenen. Het lost goed op in water en wordt hierdoor gemakkelijk opgenomen in je bloed om vervolgens over je gehele lichaamsvocht te worden verspreid. Je bewustzijn wordt erdoor beïnvloed en het zorgt voor een verandering in je stemming en gedrag. Wanneer je regelmatig drinkt, ontstaat er gewenning en gaat je lijf om steeds meer vragen om hetzelfde effect te ervaren. Je bent afhankelijk geworden van deze verslavende stof en vertoont ontwenningsverschijnselen wanneer je niet drinkt.

Risico’s en gevolgen van alcohol voor jou

Hoe schadelijk drank is, merk je pas na een tijdje. De gevolgen van alcohol zijn vaak niet direct zichtbaar, tenzij je in een keer te veel alcohol drinkt en je een alcoholvergiftiging krijgt. Je ervaart vaak pas de dag erna de kortetermijngevolgen, zoals hoofdpijn, misselijkheid en moeheid: de welbekende kater. De symptomen van alcohol en gevolgen op de lange termijn laten zich zien in de vorm van depressieve gevoelens, geheugenverlies, problemen op sociaal gebied of financiële problemen. Dit zijn heftige gevolgen voor een drankje dat zo normaal is geworden in onze maatschappij.

Maar een glas rode wijn is toch gezond? De fabels

Rond de consumptie van alcohol circuleren een aantal hardnekkige fabels. We zetten ze op een rij: 

• Een glas rode wijn per dag is goed voor je → De voordelen staan niet in verhouding tot de nadelen, dus voor je gezondheid kun je beter iets gezonds eten.
• Alcohol is een goed slaapmutsje → Je valt vaak sneller in slaap, maar de slaap is minder diep en herstellend.
• Alcohol is goed tegen stress → Dit middel kan spanning tijdelijk dempen, maar veroorzaakt juist angsten en onrust als het is uitgewerkt.
• Als je geslapen hebt, kun je meteen weer autorijden → Niets, ook geen slaap, kan de afbraak van alcohol versnellen. Dus als je veel gedronken hebt of tot laat bent doorgegaan, kan je de volgende dag nog steeds te veel alcohol in je bloed hebben. 
• Meer kunnen drinken is een teken dat je er goed tegen kunt → Het wijst vaak op tolerantie: je lichaam raakt gewend aan alcohol, maar de belasting voor lichaam en geest blijft.
• Bier is minder slecht dan sterke drank → Sterke drank prikkelt slijmvliezen vaak meer, maar voor de totale belasting van het lichaam telt vooral de hoeveelheid alcohol.

En hoe zit het met de feiten rond alcohol? 

• Er is een verband aangetoond tussen borstkanker en alcoholgebruik → Dit is aangetoond in grote internationale onderzoeken. 
• Vrouwen raken over het algemeen eerder beschonken → Dit komt doordat zij uit minder lichaamsvocht bestaan en een andere hormoonbalans hebben.
• Alcohol droogt je lichaam uit → Drank onderdrukt je dorstgevoel, terwijl je juist meer water kan gebruiken, omdat alcohol vochtafdrijvend werkt.
• Alcoholverslaving is net zo ernstig als verslaving aan harddrugs → Alcohol kan sterke lichamelijke en psychische afhankelijkheid veroorzaken en heeft vergelijkbare risico’s.

Zet de eerste stap als je geen controle meer hebt over je alcoholgebruik

Heb jij het gevoel dat je geen controle meer hebt over je alcoholgebruik? Kun jij je een leven zonder alcohol niet meer voorstellen? Deel dan je verhaal met ons team. Wij hebben jarenlange ervaring met het behandelen van verslaving en het herstellen hiervan.

Bel ons ook voor vragen 

We weten ook dat de eerste stap zetten en contact met ons opnemen, de moeilijkste is. Schaamte, angst voor het onbekende en andere emoties kunnen je tegenhouden. Toch kan hulp vragen je ook veel brengen. Wacht niet en neem contact met ons op als alcohol de baas is in je leven. Wij kunnen je in onze afkickkliniek voor alcohol helpen naar een leven dat weer van jou is. Je kunt ons natuurlijk ook gerust bellen op 040-303 5023 als je meer wilt weten over wat alcohol is en wat jouw drinkpatroon doet met jouw leven.